VENDI I YLBERIT

by
Adriana Gulotta

Lėvizja “Vendi i Ylberit” 
e parė nga fėmijėt dhe adoleshentėt

Fėmijėt e adoleshentėt tregojnė pėr lėvizjen:

"Quhem Emanuele, ka pothuajse njė vit qė bėj pjesė nė lėvizje “Vendi i Ylberit”.
Mendoj se bota duhet tė ishte mė e bashkuar sepse komunitetet dhe shoqatat qė ndihmojnė tė moshuarit, tė varfėrit dhe tė imigruarit janė pak. Mendoj se lufta nuk duhet pėr asnjė gjė.
Ne tė lėvizjes ndihmojmė fėmijėt e Mozambikut sepse kėta nuk kanė as shkolla, as ujė, as para dhe rrugėt aty janė tė pakta. Dhe mendoj se kjo ndihma ėshtė diēka e drejtė."
(Emanuele, 11 vjeē)

"Mua kjo botė nuk mė pėlqen ashtu siē ėshtė sot sepse nė shumė anė tė botės ka luftė dhe sepse shumė njerėz vdesin dhe shumė fėmijė mund tė plagosen si dhe mund tė vdesin dhe nuk ėshtė e drejtė qė fėmijėt nuk e kanė fėmijėrinė e tyre dhe nuk ėshtė e drejtė qė tė ketė luftė sepse kur ka luftė shumė njerėz trembem. Pėrkundrazi, unė nuk trembem sepse jetoj nė njė botė paqėsore dhe dua qė paqja tė jetė pėr tė gjithė."
(Samuel, 11 vjeē)

"Ne tė Vendit tė Ylberit nuk duam qė fėmijėt tė punojnė, por ama duam njė gjė shumė tė rėndėsishme, d.m.th. qė fėmijėt tė luajnė dhe nuk tė detyrohen tė punojnė. Tė gjithė fėmijėt duhen tė kenė njė shtėpi. Fėmijėt e botės duhet tė luajnė, ata tė zinj, ata tė bardhė, tė gjithė sebashku. Duhet tė luajnė por nuk duhet tė zihen sepse duke bėrė kėshtu ėshtė sikur lufta tė fillonte, tė fillonte nė zėmrėn e tyre. Fėmijėt duhet tė jetojnė nė paqe".
(Azzurra, 9 vjeēe)

Fėmijėt e adoleshentėt e lėvizjes mendohen mbi botėn

"E verdha e djellit ėshtė ngjyra qė bashkon njerėzit. Dy janė gjėrat qė mund tė ndodhin: tė bjerė shiu ose tė ketė djell. Shiu ėshtė lufta, d.m.th., ku janė ata qė vuajnė. Pėrkundrazi, djelli ėshtė paqja. Kur pushon shiu do tė thotė qė mbaron lufta dhe del ylberi dhe atėherė fėmijėt mund tė thonė: "Faleminderit Vendi i Ylberit", sepse lėvizja jonė do qė t’ua sjellė paqen tė gjithėve".
(Valentina, 9 vjeēe)

"Ne tė Vendit tė Ylberit duam qė tė gjithė fėmijėt e botės tė jenė tė lumtur. Njerėzit kur pinė cigaret hedhin pėr tokė bishtat dhe ngadalė ngadalė bie zjarri qė djeg tėgjithė pyllin dhe shtėpitė.
Digjen pyjet, ndotet ajri dhe fėmijėt qė do tė lindin nuk do tė kenė mė ajrin e pastėr pėr tė marrė frymė, as ujin pėr tė pirė, sepse ky do tė jetė gjithė i ndotur. Ne tė Vendit tė Ylberit nuk duam qė qenėt tė lahen nė det sepse uji bėhet i ndotur dhe fémijėt kur lahen infektohen. Mua do tė mė pėlqente qė fémijėt tė ishin tė lumtur si ne".
(Speranza, 12 vjeēe)

"Ne tė Vendit tė Ylberit duam njė botė mė tė pastėr dhe tė mos ekzistojė tė keqen nė mes tė njerėzve. Nuk duam tė bėjmė luftė as tani as kurrė. Ka fėmijė qė vuajnė sepse kanė lekurėn me tjetrėn ngjyrė dhe kėshtu menjanohen. Pėrndryshe ne mes nesh duam qė tė jenė tė gjitha racat e botės dhe ēdo lloj ngjyre: e verdhė, e kuqe, e zezė…. Mua do tė mė pėlqente qė pyjet, liqenet dhe lumenjtė tė ishin mė tė pastėr".
(Romina, 9 vjeēe)

"Tungjatjeta, quhem Carlo dhe jam 12 vjeē. Jam kundėr ndarjes sė fėmijėve nė tė verdhė, tė zinj, tė bardhė. Ne fémijė jemi tė gjithė njėsoj dhe duhet tė duhemi edhe pse ndryshojmė nga ngjyra e lekurės. Por Zoti na ka krijuar qė tė duhemi e edhe pse ndonjėherė zihemi, pėrnjėherė pajtohemi. Por disa janė kundėr faktit qė ne Itali ka raca tė ndryshme dhe keqtrajtojnė fėmijėt".
(Carlo, 12 vjeē)

"Ne tė Vendit tė Ylberit duam t’i ndihmojmė fėmijėt e pambrojtur, tė pastrehė, sepse duhet tė jemi tė gjithė miq. Ne tė Vendit tė Ylberit duam ta ndryshojmė botėn: njerėzit nuk duhet tė bėjnė mė luftrat, duhet tė respektojnė natyrėn, lumenjtė, liqenet dhe detet, etj….. Ne duhet tė duhemi. Vetėm njė gjė sjellė qetėsi e gėzim kėtu nė botė: kjo qenka paqja!
Mua nuk mė pėlqen qė njerėzit tė zihen sepse problemet mund tė zgjdhen me fjalet".
(Jessica, 11 vjeēe)

"Unė jam Sonia dhe jam 10 vjeēe. Nė televizion pashė se si jetojnė disa fėmijė tė Brasilit dhe tė Kolombisė. Pashė qė flinin nė mes tė rrugės dhe kishin vetėm njė batanjė dhe gjithmonė tė njėjtat rroba. Kishin vetėm njė krevat dhe rrinin atje, 3 nė krye e 3 nė fund, dhe kishte fėmijė qė pinin drogė e duhan; 325.000 tė rinj janė nė burg dhe po vdesin nga uria. Unė do tė doja qė kjo tė mos ndodhte kurrė mė".
(Sonia, 10 vjeēe)

"S’ėshtė e mirė qė fėmijėt tė flejnė rrugės. Do tė doja qė fėmijėt tė flejnė nėpėr shtėpitė e tyre me nenat e tyre".
(Giada, 6 vjeēe)

"Nuk mė pėlqen lufta si dhe fėmijėt qė arratisen. Nuk mė pėlqejnė njerėzit qė vrasin si dhe ata qė keqtrajtojnė mė tė varfėrit. Nuk mė pėlqejnė njerėzit qė rrahin tė tjerėt. Mė pėlqen qė nė botė tė mos ketė luftė dhe qė njerėzit tė jetojnė nė paqe dhe tė jenė miq me njėri-tjetrin".
(Sabrina, 7 vjeēe)

"Nė kėtė botė gjėra qė nuk mė pėlqejnė janė: ndotja e detit dhe e qjellit.
Pastaj nuk mė pėlqen lufta sepse vdesin shumė njerėz dhe kėshtu fėmijėt mbetem jetimė dhe kėshtu bien viktimė tė shfrytėzuesve dhe kėta shfrytėzues fėmijėt i vjinė nė punė. Edhe pse janė tė vegjėl shfrytėzuesit bėjnė qė fėmijėt tė punojnė. Punėt qė bėjnė fėmijėt janė tė rėnda: qepin tapete dhe topa, gėrmojnė nėpėr minierat dhe qepin kėpucė".
(Emanuele, 13 vjeē)

"Unė jam Mattia dhe mė pėlqen atje ku nė manifestin e Vendit tė Ylberit flitet pėr tė moshuarit. Unė kam gjyshen time qė e quajmė Franēeskėn dhe qė banon bashkė me mua dhe mamanė time tek lagjja ime. Komshitė e mėrzisin shpesh herė sepse thonė qė kafshėt qė mbajmė nė ballkon janė tė bezdisshme. Dhe i thonė asaj qė nuk duhet tė jetojė me ne por ama duhet tė ikė. Mė vjen keq kur njerėzit keqtrajtojnė tė moshuarit vetėm sepse janė tė dobėt".
(Mattia, 10 vjeē)

"Lufta ėshtė njė gjė e keqe sepse ajo ėshtė e keqja. Eshtė e keqe sepse hidhen bombat siē nė Kosovė ku qėllohet me armat dhe pastaj vdesin shumė fėmijė dhe gra. SJam i lumtur qė mbaroi lufta nė Kosovė e tani do tė duhej tė mbaronte nė shumė vende tė tjera tė botės".
(Patrizio, 8 vjeē)

Endrrat e fėmijėve romė

"Mua nuk mė pėlqen ndotja,qė shkaktohet nga qeset plastmasi, nga tymi i makinave qė ndotin ajrin e qjellit.
Nė Ēiampinon, pranė kampit ku jetojmė ne nomadė, nuk mė pėlqen se si janė bėrė banjot sepse sapo fillon vapa i vjen era e keqe dhe pastaj nuk mė pėlqen uji qė del nga fuqia sepse s’ka ujė tė rrjedhshėm. Kur isha i vogėl mua mė pėlqente t’i shihja avionėt sė bashku me miqtė e mi por ama kur u rrita u mėrzita. Ata bėjnė ndotje dhe tė rriturit mė thanė qė me zhurmėn e tyre shkaktojnė ndotjen akustike".
(Giuseppe, 13 vjeē)

"Unė dua tė them qė ata qė e bėjnė luftė janė budallenj sepse, kur tė zihesh, kjo nuk tė duhet pėr asnjė gjė.Ne qė jemi nga tė gjitha racat duhet tė duhemi, edhe ata qė kanė lekurėn e zezė, kinesėt, tė bardhėt, tė terė.
Unė dua tė them qė nė kamp nomadėsh ku jetoj nuk gjendem mirė sepse atje dyqanet s’janė afėr dhe atėherė do tė doja tė lėvizja prej andej sepse mua nuk mė pėlqen tė rri aty. Ja, dashka tė iki prej andej".
(Jessica, 9 vjeēe)

"Tungjatjeta, quhem Semmy, jam 10 vjeē! Unė dua qė nė kamp nomadėsh t’i ndėrtojnė banjot, kanalet e zeza, dushat dhe pastaj tė mbarojnė luftrat. Dua qė ta sjellin ujin e rrjedhshėm dhe pastaj ta sistemojnė kampin tonė. Mbas asaj, duhet ta spėrkasin dezinfektuesin nėpėr kampin sepse ka shumė insekte si rriqrat e qenve.
Mbi kampin kalojnė avionėt dhe atyre u del shumė tym dhe ndotin ajrin. Unė dua qė tė gjithė fėmijėt mund tė luajnė nė paqe".
(Semmy, 10 vjeē)